Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest zawsze „szyta na miarę”. Oznacza to, że plan pracy jest ściśle dopasowywany do indywidualnych problemów, celów i potrzeb każdego pacjenta. Aby jednak zapewnić jej wysoką skuteczność, opiera się ona na kilku fundamentalnych, niezmiennych zasadach.
Poniżej przybliżamy każde z tych założeń.
Założenie 1. Ciągłe opracowywanie problemów i mechanizmów ich działania
Terapia CBT polega na stałym analizowaniu zgłaszanych przez pacjenta trudności oraz mechanizmów, które je podtrzymują. Terapeuta wspólnie z pacjentem na bieżąco uzupełniają kluczowe elementy tej analizy:
✦ Rozpoznajemy typowe myśli oraz problemowe zachowania (np. przekonanie „jestem do niczego” może prowadzić do unikania podejmowania wyzwań).
✦ Wyłapujemy czynniki wyzwalające obecne problemy (np. rozstanie, przeprowadzka, rozpoczęcie wymagających studiów).
✦ Zwracamy uwagę na zdarzenia w życiu pacjenta i utrwalone wzorce interpretowania, które mogły przyczynić się do powstania zgłaszanych trudności.
Założenie 2. Silne przymierze terapeutyczne
Mówiąc najprościej: aby terapia była skuteczna, pacjent musi czuć się bezpiecznie i komfortowo w relacji z terapeutą. Dlatego terapeuta poznawczo-behawioralny często będzie podsumowywał Twoje wypowiedzi, by upewnić się, że dobrze Cię rozumie. Będzie również prosił o informację zwrotną, by na bieżąco dbać o kwestie, które mogłyby tę relację zaburzyć.
Założenie 3. Akcent na współpracę między pacjentem a terapeutą
Terapia to gra zespołowa. Razem ustalamy cel pracy, wspólnie określamy agendę kolejnych sesji, a także to, co w danym tygodniu będzie stanowić Twoją pracę własną. Tylko dzięki takiemu podejściu opartemu na współpracy jesteśmy w stanie wypracować trwałe i realne zmiany w Twoim życiu.
Założenie 4. Terapia zorientowana na cel i koncentracja na problemie
Kluczowe jest dla nas konkretne zdefiniowanie problemu oraz ustalenie, w jakim kierunku zmierzamy. Dzięki temu terapeuta może zaproponować optymalny plan działania, a efekty pracy są monitorowane za pomocą jasnych, ustalonych wspólnie wskaźników.
Założenie 5. Nacisk na teraźniejszość w początkowej fazie pracy
Na początku procesu priorytetem jest poprawa Twojego funkcjonowania tu i teraz. Wraz z biegiem pracy terapeutycznej, jeśli zajdzie taka potrzeba, zajmujemy się również przeszłością, aby zrozumieć źródła obecnych schematów.
Założenie 6. Edukacyjny charakter terapii CBT
Od pierwszego spotkania naszym celem jest uczyć Cię, jak być swoim autoterapeutą i zapobiegać nawrotom problemów. Istotna jest dla nas nie tylko sama zmiana, lecz także rozumienie przez Ciebie mechanizmów stojących za problemem. Pomagamy Ci zrozumieć, dlaczego Twoje samopoczucie się poprawia, i budować umiejętność utrzymywania tej zmiany.
Założenie 7. Ograniczony czas trwania terapii
Terapia poznawczo-behawioralna nie trwa w nieskończoność. Zazwyczaj po kilku pierwszych sesjach szacujemy, ile czasu będzie potrzebne na osiągnięcie ustalonych celów. W przypadku zaburzeń lękowych czy depresyjnych może to być kilka miesięcy. Jeśli jednak trudności są złożone lub utrwalone, czas ten może być odpowiednio dłuższy.
Założenie 8. Ustrukturyzowane sesje terapeutyczne
Sesje CBT są ustrukturyzowane, co oznacza, że plan spotkań jest zawsze podobny:
➤ Początek: Pytanie o bieżący nastrój, miniony tydzień oraz pracę własną.
➤ Realizacja: Wspólne ustalenie planu (agendy) sesji i przejście do jego realizacji.
➤ Zakończenie: Czas na podsumowanie, informację zwrotną oraz ustalenie pracy własnej na kolejny tydzień.
Taka struktura znacznie wzmacnia skuteczność terapii.
Założenie 9. Nauka rozpoznawania, weryfikowania i podważania dysfunkcjonalnych myśli
W ciągu dnia mamy mnóstwo myśli, które wpływają na nasze zachowanie i odczucia z ciała. Podczas terapii uczymy się rozpoznawać automatyczne myśli oraz leżące u ich podstaw przekonania. Weryfikujemy ich zasadność i uczymy się przyjmować bardziej realistyczne, adaptacyjne nastawienie. Zaczynamy od wspólnej analizy, a następnie testujemy myślenie w celu wypracowania jak najbardziej przydatnych i adekwatnych reakcji.
Założenie 10. Wykorzystanie szerokiego wachlarza technik i narzędzi
Proces terapii to nie tylko rozmowa. To także szereg technik i narzędzi skoncentrowanych na wzmacnianiu radzenia sobie z problemami i podnoszeniu jakości życia. Techniki dobierane są starannie do problemów i celów pacjenta, a ich stosowanie odbywa się zawsze za zgodą pacjenta.
Tekst na podstawie: Beck, S.B. Terapia Poznawczo-Behawioralna. Wydawnictwo UJ
